Nas noites de inverno en Lugo é común presenciar enxames de estorniños (Sturnus vulgaris) formando nubes encantadoras e misteriosas. Estas exhibicións chámanse "murmuracións", quizáis polo son que fan os paxaros ao bater rapidamente as ás. Reúnense por miles e realizan as súas coreografías durante 10 ou 20 minutos ao anoitecer. Antes, congréganse en densos grupos nas árbores onde adoitan refuxiarse e, ante o menor estímulo, alzan o voo cunha notable coordinación.
A súa coreografía revela unha organización que non obedece a ningún patrón pre-establecido. O bando voa en orde porque as aves procuran manter as súas distancias e a mesma velocidade de grupo. Séguense unhas ás outras, mais non hai ningún líder á fronte da bandada. Aquí mostro un vídeo dunha murmuración de estorniños tomada o 3 de xaneiro de 2026, ás 18:30, nas inmediacións do Campus Universitario de Lugo.
As murmuracións —din os expertos— serven como defensa colectiva contra os depredadores. As aves xeran un patrón xigantesco que asusta ás outras aves e as afasta das súas zonas de pousoiro. Isto pode explicar o momento escollido polas aves para mostrar este espectáculo. Antes de alzar o voo, os estorniños cobren as pólas das árbores, apiñándose por miles en poucos metros. O chío de tantos paxaros —que amosan unha disposición inqueda— parece que vai acabar nunha pelexa... pero non é así. En canto engalan, a rifa remata e comeza o murmurio de miles de ás axitando o aire. O frenético ritmo individual transfórmase en equilibrio e elegancia colectivas. Isto suxire que unhas regras sinxelas poden ser suficientes para xerar orde e beleza, mesmo sen unha xerarquía ou unha organización rexida por numerosas normas.
Tirei algunhas fotos que me permitiron contar o número de estorniños en voo nunha formación típica. O programa ImageJ permíteme illar parches de cor sobre un fondo uniforme. Despois de converter a fotografía nunha imaxe de análise, o resultado foi que a bandada tiña uns 2.000 estorniños.
Despois
Antes
É mellor observar estas formacións dende lonxe e nun lugar abrigado porque, naturalmente, as aves non avisan cando necesitan facer as súas necesidades... e con tantas aves xuntas, é bastante probable que deixen algúns excrementos. Por este motivo, tamén é útil identificar os lugares e as horas nas que se espera o murmurio, principalmente para ter un paraugas á man e/ou evitar aparcar nas proximidades.
Algunhas persoas poden considerar estes pequenos animais prexudiciais porque degradan os espazos urbanos e contribúen á propagación de enfermidades. A súa presenza en zonas urbanas débese á súa busca de refuxio en zonas máis cálidas e libres de depredadores. Ao seu favor, direi que se alimentan de numerosos insectos que tamén propagan enfermidades e danan as colleitas. Noutras palabras, axudan a manter o equilibrio natural da cadea trófica e cumpren unha función que non deberiamos interromper. Cómpre desfrutalos e deixalos en paz.
Estorninos danzando en una murmuración
En los atardeceres invernales es frecuente disfrutar en Lugo de enjambres de estorninos (Sturnus vulgaris) formando nubes llenas de encanto y misterio. Se denominan "murmuraciones" y es por el sonido que producen estas aves al batir rápidamente sus alas. Se juntan por miles y hacen sus coreografías durante 10 o 20 minutos al ocaso. Previamente se juntan densamente en los árboles donde suelen pernoctar y luego, ante algún estímulo imprevisto, se alzan en vuelo con gran coordinación.
Sus coreografías dan cuenta de una organización que no obedece a ninguna pauta concreta. El grupo vuela en orden porque los pájaros procuran mantener las distancias y las velocidades. Unos siguen a los otros pero no hay un líder que encabece la bandada.
Aquí muestro un vídeo de una murmuración de estorninos, sacado el día 3 de enero de 2026, a las 18:30 horas de la tarde, en las inmediaciones del Campus Universitario de Lugo.
Las murmuraciones -dicen los expertos- que sirven de defensa colectiva ante depredadores. Las aves generan un patrón gigantesco que ahuyenta a otras aves y las aleja de sus zonas de descanso. Es posible que sea este el motivo de la hora elegida para emprender tal espectáculo.
Antes de alzarse en vuelo, los estorninos cubren el ramaje de los árboles y se apiñan por miles en escasos metros. El gorjeo de tantos ejemplares -mostrando un talante inquieto-, parece que acabará en trifulca... pero no. En cuanto despegan, se acaba la riña y empieza el murmullo de miles de alas agitando el aire. El frenético ritmo individual se transforma en equilibrio y elegancia colectivos. Esto hace pensar que reglas sencillas pueden ser suficientes para generar orden y belleza a pesar de no haber una jerarquía ni una organización regida con multitud de normas.
He tomado algunas fotos que me han permitido contar el número de estorninos que hay en vuelo en una formación típica. El programa ImageJ permite aislar manchas de color sobre un fondo uniforme. Luego de convertir la fotografía a una imagen de análisis, el resultado ha sido que la bandada tenía unos 2.000 estorninos.
Es conveniente observar estas formaciones a cierta distancia y bajo resguardo porque, como es natural, los pájaros no avisan cuando tienen necesidad de aliviarse... y son muchos animales juntos que, por simple probabilidad, es fácil que suelten algún que otro desecho. Por este motivo también es interesante identificar los lugares y horas donde van a suceder las murmuraciones, más que nada para llevar un paraguas en la mano y/o no aparcar por la inmediaciones.
Es posible que algunas personas juzguen a estos animalitos como perjudiciales porque deterioran el espacio urbano y porque contribuyen a la propagación de enfermedades. Su presencia en ámbitos urbanos es debida a que buscan refugio en zonas más calidas y libres de depredadores. En favor de ellos diré que se nutren de diversidad de insectos que también propagan enfermedades y dañan los cultivos. O sea, que los estorninos contribuyen a mantener el equilibrio natural de la pirámide trófica y cumplen una función que no debemos alterar. Conviene que disfrutemos de ellos y los dejemos en paz.